ಇಸ್ರೋಗೆ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ ‘ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ’ ಭೀತಿ: ದೇಶದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳೇನು?

ಬೆಂಗಳೂರು: ಚಂದ್ರಯಾನ-೩ (Chandrayaan-3) ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯ ಎಲ್-೧ (Aditya L-1) ನಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಸ್ರೋ (ISRO – ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೀರ್ತಿಪತಾಕೆಯನ್ನು ಹಾರಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಬಲ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಇಸ್ರೋ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಹೊಳೆಯುವ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದಿನ ಆಂತರಿಕ ವಾಸ್ತವವು ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ‘ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ’ (Brain Drain) ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳು.

ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ: ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇಸ್ರೋ ತೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದೇಕೆ? ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇಸ್ರೋದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು:

• ವೇತನ ಮತ್ತು ಭತ್ಯೆಗಳ ತಾರತಮ್ಯ: ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ NASA, ESA) ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಸ್ರೋದಲ್ಲಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ವೇತನ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.
• ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಆಕರ್ಷಣೆ: ಸ್ಪೇಸ್ ಎಕ್ಸ್ (SpaceX), ಬ್ಲೂ ಒರಿಜಿನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ತಲೆ ಎತ್ತಿರುವ ನೂರಾರು ‘ಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್’ಗಳು ಪ್ರತಿಭಾವಂತರಿಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ವೇತನ ಹಾಗೂ ಷೇರುಗಳ (ESOPs) ಆಮಿಷವೊಡ್ಡಿ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
• ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ನಿಧಾನಗತಿಯ ಬಡ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳು: ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಲಾಯನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳಗಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ೧. ಬಜೆಟ್ ಕೊರತೆ: ಅಮೆರಿಕ ಅಥವಾ ಚೀನಾ ದೇಶಗಳ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಸ್ರೋಗೆ ಸಿಗುವ ಅನುದಾನ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (R&D) ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ. ೨. ಕೆಂಪುಪಟ್ಟಿ (Bureaucracy): ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯುವುದು, ಬಜೆಟ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಮತ್ತು ವಿಳಂಬ ಧೋರಣೆಗಳು ಸಂಶೋಧನೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ೩. ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ: ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಗ್ರಹಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ—ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.

ಪರಿಹಾರದ ಹಾದಿ: ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಇಸ್ರೋಗೆ ತನ್ನ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಸರ್ಕಾರವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ವೇತನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವುದು, ಸಾಧನೆಗೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸುವ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ದೇಶದ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ‘ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಂಪತ್ತು’ (Intellectual Property) ವಿದೇಶಿ ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಪಾಲಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸರ್ಕಾರ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಿದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.