ಮುಂಬೈ: ಭಾರತವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಚಂದ್ರನ ಅಂಗಳಕ್ಕೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾಲಿಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಮಾನವೀಯ ‘ಮಲ ಹೊರುವ ಪದ್ಧತಿ’ (Manual Scavenging) ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಹೋಲ್ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಕರಾಳ ಪದ್ಧತಿ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀವ್ರ ಬೇಸರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕರಾಳ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ.
ಮ್ಯಾನ್ಹೋಲ್ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಾಗ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ, ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಷ್ಟೇ ಬೆಳೆದರೂ, ಮನುಷ್ಯನಿಂದಲೇ ಮಲ ಮತ್ತು ಕಸ ಹೊರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಲೆತಗ್ಗಿಸುವ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊರಹಾಕಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಈ ಕಳವಳ ಕೇವಲ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ, ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದೆ; ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ತಳಮಟ್ಟದ ಜನರ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಡವುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.
ಮಲ ಹೊರುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಗುತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಡವರನ್ನು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು ಈ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರೊಬೊಟಿಕ್ ಯಂತ್ರಗಳು (Robotic Scavengers) ಹಾಗೂ ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ವಾಹನಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು (ಪಾಲಿಕೆ, ಪುರಸಭೆಗಳು) ಅವುಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಮುಂದಾಗದಿರುವುದು ದುರಂತ.
ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಲದು, ಬದಲಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ, ಈ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವತ್ತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ದೃಢ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಈ ಹೇಳಿಕೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯೇ ಈ ಸಾವಿನ ಕೂಪಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿರಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.