ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಯು.ಟಿ. ಖಾದರ್ ಅವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಾಸಕರ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದತಿ ಕುರಿತು ನೀಡಿರುವ ಹೇಳಿಕೆ ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ. “ಶಾಸಕರ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಪೀಕರ್ಗೆ ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಣೆ ಅಡಗಿದೆ.
ಯು.ಟಿ. ಖಾದರ್ ವಾದವೇನು?
ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬ ಶಾಸಕರು ಸದನದ ಒಳಗಡೆ ಮಾಡುವ ನಡವಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಾಂತರದಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪೀಕರ್ ಪಾತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಒಬ್ಬ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಯಾದಾಗ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದಾಗುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದು ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಮಾತಿನ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ.
ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ
- ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ (10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ): ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಇರುತ್ತದೆ. ಶಾಸಕರು ಪಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಡಿದರೆ ಅವರ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರಿಗಿದೆ.
- ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ: ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1951ರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಶಾಸಕರಿಗೆ 2 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷೆಯಾದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸದಸ್ಯತ್ವ ತಕ್ಷಣವೇ ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಪಾತ್ರ ಕೇವಲ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
- ಅನರ್ಹತೆ ನಿರ್ಧಾರ: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 192ರ ಪ್ರಕಾರ, ಇತರ ಅನರ್ಹತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದಾಗ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಯು.ಟಿ. ಖಾದರ್ ಅವರ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸ್ಪೀಕರ್ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. “ನಾನು ಕೇವಲ ಸದನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರಕ್ಷಕನೇ ಹೊರತು, ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಶಾಸಕರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಲ್ಲ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರು ರವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಅನರ್ಹತೆಯ ದೂರುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥ ನಿಲುವು ತಳೆಯಲು ಅವರಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ.
ತೀರ್ಮಾನ
ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದೆ. ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದತಿ ಎಂಬುದು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಅದು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿವೇಚನಾ ಅಧಿಕಾರವಲ್ಲ. ಯು.ಟಿ. ಖಾದರ್ ಅವರ ಈ ಸ್ಪಷ್ಟನೆಯು ಸ್ಪೀಕರ್ ಸ್ಥಾನದ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವಂತಿದೆ.