ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಟೀ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಮಾಲ್ಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕ್ಯೂಆರ್ (QR) ಕೋಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ ಯುಪಿಐ (UPI) ಮೂಲಕ ಪಾವತಿಸುವುದು ದಿನನಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಈ ಸೇವೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತ. ಆದರೆ, ನಿತ್ಯ ಕೋಟ್ಯಂತರ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಈ ಬೃಹತ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು (Infrastructure) ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಯಾರು ಹಣ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವೇ ‘ಎಂಡಿಆರ್’ (MDR – Merchant Discount Rate).
ಏನಿದು ಎಂಡಿಆರ್ (MDR)? ಎಂಡಿಆರ್ ಎಂದರೆ ‘ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್ ರೇಟ್’. ಗ್ರಾಹಕರು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ (ಕ್ರೆಡಿಟ್/ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್) ಮಾಡಿದಾಗ, ಆ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಸೇವಾ ಶುಲ್ಕವೇ ಎಂಡಿಆರ್. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಪಿಐ (UPI) ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಎಂಡಿಆರ್ ಅನ್ನು ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ (Zero MDR) ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು? ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ ಆಪ್ಗಳು (PhonePe, GPay, Paytm) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಸೇರಿ ಯುಪಿಐ ಸರ್ವರ್ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಶೂನ್ಯ ಎಂಡಿಆರ್ ನಿಯಮದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಸೇವೆಗೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಗಳೇ ತಮ್ಮ ಜೇಬಿನಿಂದ ಭರಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿಗಳ ‘ಸಬ್ಸಿಡಿ’ (ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿ) ನೀಡುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ವಹಿವಾಟಿನ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಏನೇನೂ ಸಾಲದು.
ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆ ಎಲ್ಲಿದೆ? (The MDR Debate)
- ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವಾದ: ನಾವೇ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ವಹಿವಾಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ನಮ್ಮ ಸರ್ವರ್ಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ವೆಚ್ಚ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಮೇಲಾದರೂ ಎಂಡಿಆರ್ (ಶುಲ್ಕ) ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆ.
- ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು: ಯುಪಿಐ ಒಂದು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿ’ (Digital Public Good). ಇದಕ್ಕೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಿದರೆ ಜನರು ಮತ್ತೆ ನಗದು ವಹಿವಾಟಿನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಇದು ಉಚಿತವಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಬಿಐ (RBI) ನಿಲುವು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮವೇನು? ಒಂದು ವೇಳೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಯುಪಿಐ ಮೇಲೆ ಎಂಡಿಆರ್ (ಶುಲ್ಕ) ಜಾರಿಗೆ ತಂದರೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಆ ಶುಲ್ಕದ ಹೊರೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆಯೇ ಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ಯುಪಿಐ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು.
ಯುಪಿಐ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ, ಪೇಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವಂತಹ ಸಮತೋಲಿತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು (ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ) ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಆರ್ಬಿಐ ಶೀಘ್ರವೇ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.