ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಬೃಹತ್ ಹಗರಣಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧಗಳ ತನಿಖೆಯ ವೇಳೆ ನಮಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಿಬರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪದ “ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿ” (Approver). ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪೊಲೀಸರು ಕಂಗಾಲಾಗಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರಕರಣದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಏನಿದು ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿ? ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಏನು? ಎಂಬುದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿ (Approver) ಎಂದರೇನು? ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ‘ಸಹ-ಆರೋಪಿ’ಯೊಬ್ಬ (Co-accused), ತಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಉಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕ್ಷಿ ನುಡಿಯಲು ಸಿದ್ಧನಾದರೆ ಆತನನ್ನು ‘ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾನೂನಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಅಪರಾಧ ಕೃತ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇರೆಗೆ ಆತನಿಗೆ “ಕ್ಷಮಾದಾನ” (Pardon) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರ ಅಗತ್ಯವೇನು? ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ ಏಕೆ? ಕೆಲವು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಕುರುಹು (Evidence) ಬಿಡದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ‘ಬ್ಲೈಂಡ್ ಕೇಸ್’ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆಗ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ದಾರಿ ಎಂದರೆ, ಆ ಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದವರಲ್ಲೇ ಒಬ್ಬನನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆದು, ಆತನ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಸಂಚಿನ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು. ಒಳಗಿನ ಗುಟ್ಟು ರಟ್ಟಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇದನ್ನೇ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ‘Approver’ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಕಾನೂನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ? (CrPC ಸೆಕ್ಷನ್ 306): ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ (CrPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 306 (ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳ ಅನ್ವಯ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ) ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಆರೋಪಿಗೆ ಕ್ಷಮಾದಾನ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲು ಇರುವ ಷರತ್ತುಗಳೇನು? ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆತನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಷರತ್ತುಗಳಿರುತ್ತವೆ:
- ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯ ಬಾಯಿಬಿಡಬೇಕು: ಅಪರಾಧ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು? ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಡಲಾಗಿದೆ? ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳದೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
- ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮುಚ್ಚಿಡುವಂತಿಲ್ಲ: ತನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವಂತಿಲ್ಲ.
- ಷರತ್ತು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕಟ್ಟಿಟ್ಟ ಬುತ್ತಿ: ಒಂದು ವೇಳೆ ಆತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಹೇಳದೆ, ಪೊಲೀಸರನ್ನೇ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಆತನಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ‘ಕ್ಷಮಾದಾನ’ವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಆತನ ವಿರುದ್ಧವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಪಿಯಂತೆಯೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ದಿಕ್ಕು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ? ಒಮ್ಮೆ ಸಹ-ಆರೋಪಿ ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮುಂದೆ (ಸೆಕ್ಷನ್ 164 ಅಡಿ) ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರೆ, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವಾದಗಳು (Defense) ಈ ಒಳ-ಸುದ್ದಿಯ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಇಡೀ ಕೇಸ್ ಪೊಲೀಸರ ಪರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ‘ಮಾಫಿಸಾಕ್ಷಿ’ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಣ್ಣ ಮೀನನ್ನು ಗಾಳವಾಗಿ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಪರಾಧಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕ್ಷಮೆ ನೀಡುವುದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಡೀ ಅಪರಾಧ ಜಾಲವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಇದೊಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.