ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ (No-confidence motion) ಮಂಡನೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸದೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸ್ಪೀಕರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಎನ್ನುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 94 (Article 94) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
- ಕಾರಣಗಳು: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಬಂದಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರು ಪಕ್ಷಪಾತ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿದಾಗ ಇಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Process):
- ೧೪ ದಿನಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆ: ಮೊದಲು ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರಿಗೆ ೧೪ ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶದ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಬೇಕು.
- ಬಹುಮತದ ಅವಶ್ಯಕತೆ: ನಿರ್ಣಯವು ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಂದಿನ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲದಲ್ಲಿ ‘ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಹುಮತ’ (Effective Majority) ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
- ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಓಂ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರು ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸದನದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಂತೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು (ಆದರೆ ‘ಟೈ’ ಆದಾಗ ನೀಡುವ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ವೋಟ್ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ).
ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವು ಸಂಖ್ಯಾಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ನಿರ್ಣಯವು ಜಾರಿಯಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ, ಇದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲು ಬಳಸುವ ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.